Sektörler

Antandros Nekropolisi

Antandros nekropolisi, Antandros yerleşmesinin yer aldığı Kaletaşı tepesinin yaklaşık 400 m. batısında, deniz ile ona paralel olarak uzanan tepe arasındaki 50–60 metrelik yamaç ve düzlükte yer almaktadır. Bugün Melis Sitesinin büyük bir bölümünün üzerine oturduğu nekropolis alanının batı sınırı, sitenin batı sınırı ile aynı konumda iken, 2001 yılından beri devam etmekte olan sistemli kazılar, nekropolis alanının doğu sınırını tespit etmeye yönelik olarak sürdürülmektedir.

Nekropolis kazıları 2001 yılında küçük bir sondaj ile başlamış, yoğun gömü nedeniyle dört bir yana genişletilerek, büyük bir açmaya dönüşmüştür. Nekropolis, coğrafi konumu gereği, kuzeyindeki tepeden erozyonla gelen toprak nedeniyle tabakalı bir yapıya sahiptir. Yaklaşık 300 metrekarelik bir alanda gerçekleştirilen kazı çalışmalarında bugüne kadar 277 mezar saptanmıştır.

Nekropolisde ilk kültür katmanını, özellikle açmanın güney bölümlerinde ele geçen Geç Roma dönemine ait mimari oluşturmaktadır. 2007 yılı çalışmalarında açmanın doğu bölümünde daha önce açığa çıkarılan Geç Roma yerleşimlerine ait iki mekanın güney duvarları ve kapı girişleri ortaya çıkarılmıştır. Böylece nekropolis içinden geçen yolun bu dönemde yaklaşık 2 m. kadar güneye kayarak kullanılmaya devam edildiği ve evlerin yol kenarında yer aldığı anlaşılmıştır. Henüz tam olarak plan elde edilememiş olmasına karşın, M.S. 5. yüzyılda bu alanın, nekropolis özelliğini yitirerek, yerleşim alanına dönüştüğü anlaşılmaktadır. Açmanın kuzeydoğusundan ele geçen bir Bizans dönemi mezarı ile açmanın batısından ele geçen M.S. 2. yüzyıla ait bir mezar dışında, Hellenistik Dönem sonrasına ait mezara rastlanmamıştır. Nekropolis alanının ilk kullanım dönemini belirlemeye yönelik olarak, lahit mezarların bulunmadığı açmanın güneybatı bölümünde alt seviyelere inilmiştir, M.Ö. geç 8. yüzyıla ait bazı seramiklerin dağılmış olarak ele geçmesine karşın, bunların ait oldukları mezarlar henüz belirlenememiştir. (Fotoğraf: Geç Geometrik Skyphos Parçası) Nekropolisin belirlenen en erken mezarı 3.5 yaşına bir çocuğa aittir. 2.04 m seviyesine oturan 192 no.lu bu mezarda birey, yere açılan çukur içerisine yatırıldıktan sonra gömülmüş ve bir sıra moloz taş ile çevrelendikten sonra, bunun üstü düz, kayrak taşlarla kapatılmıştır. (Fotoğraf: 192 no.lu mezar) Bunun da yaklaşık 20 cm. üzerine mezarı ortalayacak biçimde, tek taş sırasından oluşan, düz kısmı kuzeye gelecek şekilde, yarım daire planlı bir taş sırası dizilerek, içi daha küçük taşlarla doldurulmuştur. En üstte yer alan yarım daire formlu bu sınırlamanın, bu mezara ait olup olmadığı konusunda bazı şüpheler bulunmaktadır. Bu şüphe, bu duvar ile aynı seviyede ve onun yaklaşık 1 m. kuzeyinde benzer bir yarım daire sınırlama tespit edilmiş olmasına karşın, içerisinde gerçekleştirilen çalışmalarda, yaklaşık 0.60 m. koduna inilmesine rağmen, ne herhangi bir mezara ne de kültür tabakasına rastlanmamış olmasından kaynaklanmaktadır. Bu alandaki çalışma, aynı zamanda nekropolis için bir sondaj olmuş ve 192 no.lu mezardan daha erken bir mezara rastlanamamıştır.

Nekropolün en erken mezarı olan 192 no.lu mezarda, hediye olarak göğüs üzerinde bir bronz saç spirali ile bacaklar hizasında 5 aşık kemiği ele geçmiştir. Bu bulgular ne yazık ki mezarı tam olarak tarihlemek için yeterli değildir. Ancak, bu mezarın üzerinde ele geçen bir kremasyon mezarın hediyeleri, bu mezar için bir terminus ante quem oluşturmaktadır. 171 no.lu bu mezar birincil kremasyon olup, M.Ö. geç 8 - erken 7. yüzyıla ait bir kantharos, Korinth taklidi aryballos ve beş bronz fibuladan oluşan hediyelere sahiptir. (Fotoğraf: 171 no.lu mezara ait hediyeler)

Arkaik döneme ait 45 kremasyon. 53 inhumasyon olmak üzere, toplam 98 mezar gün ışığına çıkarılmıştır. Bu mezarların hemen hepsi, açmanın taş lahit bulunmayan ve derinleşilen, güneybatı bölümünde ele geçmiştir. M.Ö. 7 yüzyıla ait gerek kremasyon ve gerekse de inhumasyon mezarların hepsinin üstü, düzen içermeyen, yumruktan biraz daha büyük moloz taşlarla kapatılmıştır. (Fotoğraf: MÖ 7. yüzyıla ait mezarlar) Moloz taşların kaldırılması sonrasında büyük çoğunluğunu çocuk ve bebek mezarlarının oluşturduğu, M.Ö. 7. yüzyılın ikinci yansına ait yoğun mezarlarla karşılaşılmıştır. Çocuk ve bebek mezarlarının, hydria ve amphora gibi, büyük boyutlu kaplar içerisine veya doğrudan toprağa yatırılarak yapıldıkları belirlenmiştir. Doğrudan toprağa yapılmış gömülerden, 4,5 yaşındaki bir çocuğa ait 140 no.lu mezarda birey baş kuzeye gelecek şekilde yatırılmışken, 1,3 yaşındaki çocuğa ait 189 no.lu mezarda bireyin baş güneye gelecek şekilde yatırılması, bu dönem mezarlarında yön birliğinin olmadığının belirlenmesine olanak tanımaktadır. Yön birliği gömü kaplarının yatırılmasında da görülmez.

Çocuk ve bebeklerin aksine, yetişkin mezarlarının hepsi kremasyon olarak ele geçmiştir. Bazı kremasyon mezarlarda toprak Üzerindeki yanık tabakası ve toprakta yüksek ısıdan meydana gelen kırmızılaşma, bireyin gömüldüğü yerde yakıldığını kanıtlamaktadır. Diğerleri ise ikincil kremasyon, yani başka yerde yakılarak, toplanan kemiklerin bir urne kabı içerisine konulması sonrasında gömülmüşlerdir. Kremasyon mezarlarda genellikle bronz fibulalar ele geçerken, çocuk ve bebek mezarlarında, içlerinde aşık kemiklerinin de bulunduğu, daha zengin hediyelere rastlanmaktadır. Bunların en dikkat çekenlerinden birisi, fayans bir figürin, fayans bir aryballos ve 36 aşık kemiğinin ele geçtiği, 189 no.lu çocuk mezarıdır. (Fotoğraf: 189 no.lu mezara ait buluntular) 34 ve 35 no.lu mezarlara da Korinth kotyleleri, îonia kasesi, olpe ve aşık kemikleri hediye olarak bırakılmıştır. Bu döne­me ait mezarlarda yapılan antropolojik inceleme­ler yetişkinlerin yakılarak, 6.5 yaşından küçük çocuk ve bebeklerin yakılmadan gömüldüğünü ortaya koymuştur.

M.Ö. erken 6. yüzyıla ait mezarlar da, M.Ö. 7. yüzyıl mezarları ile benzer özellikler taşırlar. Ancak bu durumun yüzyılın ortalarına doğru değişmeye başladığı, yetişkinlerin yalnızca kremasyon değil, aynı zamanda inhumasyon olarak da gömüldükleri gözlenir. Bunlara en güzel örneği 183 no.lu pithos mezar oluşturur. Ağzı doğuya dönük olarak yatırılmış yaklaşık 1.50 m. yüksekliğindeki pithos içerisine birisi 37 yasında, diğeri erişkin olmak üzere iki kadın birey yatırılmış, içerisine bir bodur lekythos ve bir Lesbos amphorası konulmasının ardından ağzı, bir kayrak taş ile kapatılmıştır. Gömü işleminin ardından pithosun çevresi, moloz taşlardan oluşturulan bir istinat duvarı ile çevrelenmiştir. Bu istinat duvarının içi, dalgalı çizgi bezemeye sahip oinokhoe parçalarının da ele geçtiği, deniz çakılı ile doludur. (Fotoğraf: 183 no.lu mezara ait hediyeler) Antandros nekropolisinde ilk lahit kullanımı da, yetişkin bireylerin yalnızca yakılarak gömülmediği M.Ö. 6. yüzyılda görülmeye başlar. Bu yüzyıla ait üç pişmiş toprak lahit belirlenmiştir. Bun­lardan 100 ve 118 no.lu mezarları kapaksız, basit lahitler oluştururken, 30 no.lu mezar, trapezoidal formlu, kapaklı bir Klazomenai lahdidir. (Fotoğraf: 30 no.lu mezar) Yumuşak semerdam formlu kapak üzerinde herhangi bir bezeme saptanamazken, lahit baş ve ayakuçlarında figürlü bezemenin bulunduğu be­lirlenmiştir. Cook tarafından Albertinum Grubu olarak isimlendirilen lahitlerle büyük benzerlik gösteren bu lahit, olasılıkla Klazomenai'dan ithal edilmiş olmalıdır. Bu düşünceyi, lahdin içeri­sinde hediyenin ele geçmemesi de desteklemek­tedir. Orta erişkin bir erkeğe ait gömüye ilişkin tek hediye, lahdin ayakucu bölümünün dışına bı­rakılmış bir masa amphorasıdır. Hediyenin lahit dışına bırakılması, Klazomenai nekropolislerinde ortaya çıkarılan lahitlerin genel özelliği olarak değerlendirilmektedir. Bir kadın ve bir erkeğe ait 118 no.lu lahit gömüde hiçbir hediye saptana­mazken, birisi erkek iki erişkinin gömüldüğü 100 no.lu lahit içerisinde, gri tek renkli bir bodur lekythos ile bir masa amphorası ele geçmiştir. (Fotoğraf: 100 no.lu mezar) Ancak bu lahit içerisine yerleştiri­len iki birey arasında toprak tabakasının yer al­ması, lahdin ikinci kez kullanıldığını açığa vur­maktadır. Söz konusu bu üç lahdin de, 183 no.lu pithos gibi, baş doğuya gelecek şekilde doğu-batı doğrultusunda yerleştirilmiş olması, bu dönem me­zarlarında yön birliğinin varlığını ortaya koyar.

Bu yön birliği, inhumasyon gömülerde Hellenistik dönem içlerine kadar varlığını sürdürmüştür. M.Ö. 5. yüzyılda pişmiş toprak lahitlerin yerini, artık tufa taşından yapılmış, kapaklı taş lahitler alır. Bu dönemde yetişkin bireylerde kremasyon uygulaması, yavaş yavaş yerini inhumasyona bı­rakmaya başlar. 60 ve 194 no.lu lahit mezarlar kremasyonun, en azından M.Ö. 5. yüzyılın son çeyre­ğine kadar uygulandığını ortaya koymaktadır. 60 no.lu lahit içerisine birisi erkek diğeri kadın olmak üzere, iki birey yatırılmıştır. (Fotoğraf: 60 no.lu mezar) Mezar he­diyesi olarak üç bronz sikke, masa amphorası, de­mir strigilis, kırmızı figür bezeli bodur lekythos, siyah fîrnisli kase ve tuzluk ele geçmiştir. Bulun­tuları ile M.Ö. 430 civarına tarihlenen bu lahdin güneydoğu köşesine gri hamurlu bir amphora urne bırakılmıştır. Lahit içerisine bırakılan bu urne, 45–50 yaşlarında yaşlı bir erkeğe aittir. 194 no.lu lahit mezarda da benzer bir durum söz konusudur, 16,5 yaşında adolesen bir kadına ait olan lahit içerisinde bronz bir ayna, alabaster taşından bir alabastron, bronz sikke ve asma deliği olan bir aşık kemiğinin yanı sıra, erişkin bir erkeğin yanmış kemiklerinin içerisinde yer aldığı, bir gri amphora ele geçmiştir. Her iki lahitte de kremasyon gömünün erkeğe ait olması, kremasyon geleneğinin erişkin erkeklerde daha geç döneme kadar kullanıldığını akla getirse de, bu durumun yalnızca bir tesadüf de olabileceği göz ardı edilmemelidir.

M.Ö. 5. yüzyıla ait lahitlerde çoklu gömüler dik­kat çekmektedir. Bu çoklu gömüler, yukarıda sözü edilen kremasyon ve inhumasyon gömüleri bir arada barındıran iki lahdin yanı sıra, yalnızca inhumasyon içeren lahitlerde de görülür. Bunlara en güzel örneği, 107 no.lu lahit oluşturur. (Fotoğraf: 107 no.lu mezar) İkisi kadın, birisi erkek üç erişkinin yatı­rıldığı lahit içerisinden, M.Ö. 450 civarına tarih­lenen siyah figür tekniğinde bezeli üç lekythos, iki siyah fîrnisli kyliks, bir amphoriskos ile masa amphorasına ait kaide ve gövde ele geçmiştir. (Fotoğraf: 107 no.lu mezara ait hediyeler) Üç bireyin de birbirleri üzerine, diğerini tahrip etmeksizin yatırılmış olmaları ve mezar hediyeleri arasında zaman farkının bulunmama­sı, bu gömülerin aynı dönemde yapıldıklarını ve olasılıkla lahitlerin aile mezarı olarak kullanıldı­ğını düşündürmektedir. M.Ö. geç 5. yüzyıla ait bir diğer lahit de 2 no.lu mezardır. Çevresi birbirlerine kenet ile bağlan­mış, düzgün işçilik gösteren bloklardan istinat duvarına sahip bu lahit içerisinden albaster taşın­dan bir alabastron, bronz fîbula, demir strigilis, iki fîgürin, masa amphorası, skyphos, dört bolsal ve yedi stemless ele geçmesine karşın, lahit içerisindeki kemiklerin erimiş olmasından dola­yı, yalnızca bir erişkine ilişkin bir kaval kemiği belirlenebilmiştir. (Fotoğraf: 2 no.lu mezara ait hediyeler) Ancak buluntu sayısı göz önüne alındığında, bu lahdin de çoklu gömüye sahip olduğu söylenebilir.

Nekropolis açmasının kuzeydoğu köşesinde di­ğerlerinden farklı yapıya sahip bir mezar açığa çıkarılmıştır. 49 no.lu olarak belirlenen bu mezar, 3,10 x 3,17 m. ölçülerinde kare bir planlı bir pod­yuma sahiptir. (Fotoğraf: 49 no.lu mezar) Euthynteria bölümünü oluşturan blokların dış yüzü özenli işçiliğe sahip değilken, birbirlerine kenet ile tutturulmuş ikinci blok sırası oldukça iyi bir işçiliğe sahiptir. Pod­yumun güney duvarı üzerinde bir basamak ge­riye çekilerek yerleştirilmiş, iki blok korunmuş durumdadır. Birinci sıra bloklar üzerindeki izlerden ikinci sıra blokların, güneyde korun­muş olan ikinci sıra gibi, diğer yönlerde de bir basamak geriye çekilerek yerleştirildiği anla­şılmaktadır. Blokların iç yüzlerinin işlenmeden bırakılması ve güneyde korunmuş ikinci sıra bloklar üzerindeki izler, korunmamış olan üçün­cü sıra blokların da, bir basamak geriye çekilerek yerleştirilmiş olduklarını kanıtlamaktadır. Elde edilen bu veriler, kare planlı bu podyumun, oriji­nalde basamaklı bir piramit görünümünde oldu­ğunu açığa vurmaktadır. Bu yapı, özellikleri ile Antandros nekropolisinde ele geçen en görkemli mezarı teşkil etmektedir. Bu mimari oluşumun iç kısmında yapılan çalışmalarda, kuzey bölüme yerleştirilmiş bir lahit ele geçmiştir. İç kısmın güney bölümünde de bir başka lahdin yerleştiril­mesine olanak tanıyacak boşluk olmasına karşın, bu alanın büyük boyutlu moloz taşlarla doldu­rulduğu görülmüştür. Lahit içerisinde ele geçen çok kötü korunmuş kemiklerden, yaşı belirsiz bir erkek belirlenebilirken, iki bronz strigilis, alabaster taşından bir alabastron, demir çivi ve bir masa amphorasının hediye olarak bırakıldığı görülmüştür.

M.Ö. 5. yüzyıla ait yalnızca lahit mezarlar değil doğrudan toprağa yatırılmış inhumasyonlar da ele geçmiştir. 133 no.lu olarak belirlenen, 3,5 yaşında bir çocuğa ait bu tip gömüde oldukça zengin hediyelerle karşılaşılmıştır. (Fotoğraf: 133 no.lu mezar) Bu döneme ait tüm inhumasyonlar gibi, doğu-batı doğrultum yatırılmış bireyin iki kolunda bi­rer bronz bilezik, ikisi süvari, birisi uzanan insan figürü, bir horoz ve bir kaplumbağadan oluşan beş figürin, iki siyah figür bezemeli lekythos, bir kyliks, üç gri kap, iki fenike camından boncuk, yirmi yedi aşık kemiği, iki adet kemik süs objesi ve bir deniz kabuğu ele geçmiştir. (Fotoğraf: 133 no.lu mezara ait hediyeler)

M.Ö. 4. yüzyıla ait yedi taş lahit, dört çatı kiremi­di, dört amphora ve bir pithos olmak Üzere top­lam on altı mezar belirlenirken, kremasyon gömü saptanamamıştır. Taş lahitler, M.Ö. 5. yüzyıldaki örneklerle benzer yapıda olup, doğu-batı doğrul­tusunda yatırılmışlardır. Bu dönem lahitler içeri­sinde, ele geçen mezar hediyelerinin hemen hepsi bireyin ayakucuna, yani batıya bırakılmıştır. 36 no.lu lahit, içerisinde en çok birey barındıran me­zar olarak belirlenmiştir. (Fotoğraf: 36 no.lu mezar) İki kadın, iki erkek ve bir çocuğun içerisine yatırıldığı la­hit içerisinden, ayakucu bölümüne bırakılmış, üç cup-skyphos, masa amphorası, üç bronz ayna ve bir strigilis ele geçmiştir. Lahdin hacmi göz önü­ne alındığında, beş bireyin aynı anda bu lahde sığması pek mümkün görünmemektedir. Bu da, aile mezarı olarak kullanılan lahitlerin aileden birisi öldüğü zaman açılarak lahde yatırıldığını göstermesi açısından önemli bir veri oluşturmak­tadır. Ayrıca M.Ö. 4. yüzyıla ait lahitlerin hemen hepsinin çevresinde moloz taşlardan yapılmış, lahit kapağını aşan yükseklikte, istinat duvarları bulunmaktadır. Bazı örneklerde bu istinat du­varlarının dış yüzünde kireç harcı ile yapılmış sıvaların bulunması, lahit mezarları çevreleyen bu istinat duvarlarının orijinalde toprak üzerin­de kaldığını açığa vurmaktadır. 2008 kazı sezonunda açığa çıkarılan 260 no.lu taş lahit mezar bu durumu kesin olarak doğrulamaktadır. Lahdin ortaya çıkartılmasına yönelik yapılan çalışmalarda, lahit kapağının hizasında, toprağa paralel yapılmış ve yer yer 20 cm genişliğinde korunmuş bir sıva karşılaşılmıştır. Ortaya çıkarılan bu sıva, o günkü yürüme düzlemini göstermesi açısından oldukça önemlidir. Çalışmalar sonucunda lahdin yaklaşık 54 cm yüksekliğindeki bölümünün tespit edilen yürüme düzleminin üstünde kaldığı görülmüştür. Bu durum lahit mezarlardan bazılarının toprak üzerinden görülebilecek mimari bir düzenlemeye sahip olduğunu net bir şekilde ortaya koymuştur. Bu nedenle yeri tam olarak bilinen lahitler, zaman içerisinde aileden bireylerin ölmesi nedeniyle kolayca açılarak, ölen aile bireyinin, aile mezarı görevi gören bu lahitlerin içerisine yatırılmasına olanak tanımış olmalıdırlar.

Bazı lahit mezarların üstünün örtül­mesinin ardından üzerlerine bir sıra çakıl taşının bırakıldığı ve bunların üzerinde seremoni ateşi yakıldığını gösteren izlere rastlanmıştır.

M.Ö. 4. yüzyıl lahitlerinden bazılarının Hellenistik dönemde ikinci kez kullanıldıkları tespit edilmiştir. Buna en güzel örneği 210 no.lu lahit oluşturmaktadır. Kapağının güneybatı köşesi çatlak olan lahdin açılmasının ardından, içeri­sinde doğu-batı doğrultulu yatırılmış, iki erişkin bireye ait iskelet belirlenmiştir. (Fotoğraf: 210 ve 210a no.lu mezarlar) Ayakucuna hediye olarak bırakılmış iki cup-kantharos, bolsal, geç kırmızı figür bezemeli bir pelike ile dizve karın hizasına bırakılmış, parçalı halde iki strigilisin yanı sıra, içinde kremasyon bulu­nan kırılmış halde bir Hellenistik stamnos ile bu­nun kapağı olarak kullanıldığı anlaşılan bir kase ele geçmiştir. (Fotoğraf: 210 ve 210a no.lu mezara ait hediyeler) Yapıları değerlendirme sonrasında, M.Ö. erken 4. yüzyıla ait bu lahdin çatlak olan güneybatı köşesinin Hellenistik dö­nemde kaldırılarak, lahdin içerisine bir urnenin atıldığı anlaşılmıştır.

Bebek gömüleri genellikle amphoralar içine ya­pılırken, erişkin ve çocuklar için çatı kiremidi mezarların da kullanıldığı görülmektedir. Müze Kurtarma Kazılan sırasında açılan çatı kiremidi mezarlarda çok sayıda figürin ele geçerken, son dönem kazılarda ele geçen çatı kiremidi mezar­larda zaman zaman bir sikkenin dışında herhan­gi bir hediyeye rastlanmamaktadır. Bu dönemle birlikte inhumasyon gömülerde bireylerin ağzı­na Kharon Mangırı da bırakılmaya başlanmıştır. (Fotoğraf: 121 no.lu mezar)

Hellenistik döneme ait yirmi sekiz kremasyon, dokuz çatı kiremidi, üç lahit ve bir doğrudan toprağa gömü olmak üzere kırk bir mezar açığa çıkarılmıştır. Sayılardan da anlaşılacağı üzere, kremasyon gömü oranında ani ve büyük bir artış görülmektedir. Ayrıca urne kaplarında genellik­le aynı kap formunun, stamnosların kullanıldığı dikkat çekmektedir. Kremasyonlar içerisinde çocuk veya bebek gömüsüne rastlanmamıştır. Bunun yanı sıra çocuklar genellikle çatı kiremidi mezarlara gömülürken, lahit sayısında da önemli bir düşüş dikkat çekmektedir.

Kremasyonlarda genellikle ikincil kremasyon ağırlıkta iken, birincil kremasyonlara, yani ye­rinde yakılmalara da rastlanmaktadır. Birincil kremasyonlar, üzerine çatı kremitleri kapatıldık­tan sonra gömülmüşlerdir. 12 no.lu mezar bunlara güzel bir örnek oluşturur. (Fotoğraf: 12 no.lu mezar) 37 yaşında bir kadın birey yerinde yakıldıktan sonra, yanına bir bronz sikke, bronz bilezik ve bir bronz obje bırakılmasının ardından, üzeri iki çatı kiremidi ile kapatılmış ve çevresi taşlarla sınırlandıktan sonra içi, moloz taşlarla doldurulmuştur.

İkincil kremasyonlarda genellikle stamnoslar urne olarak tercih edilmişlerdir. Bu stamnosların ağzı, kapak olarak kullanılan ya bir kase ile ya da bir çatı kiremidi parçası ile kapatılmaktadır. Bazen bunların içerisine bir unguentariumun he­diye olarak bırakıldığı da görülmektedir. Bu tip mezarların en zenginini 62 no.lu mezar oluştur­maktadır. (Fotoğraf: 64 no.lu mezar) Ağzı bir çatı kiremidi ile kapatılmış stamnos urnenin hemen yanına, bir krater, bir lekane ve bir balık tabağı iç içe hediye olarak bırakılmışlardır.

Çatı kiremidi mezarlar dört ya da altı kiremidin ikişerli çatılması, ön ve arka bölümlerine de bi­rer çatı kiremidinin kapatılması ile elde edilmiş­lerdir. Bu mezarların, gelir düzeyi düşük kişiler tarafından tercih edildiği, içlerinden oldukça az hediyenin çıkmasından da anlaşılmaktadır.

Hellenistik döneme ait en ilgi çekici bulgular 2005 ve 2006 kazı sezonlarında, açmanın gü­neydoğu bölümünde ele geçmiştir. 2005 yılında ortaya çıkarılan, yaklaşık 3x3 metre boyutla­rında, moloz taşlarla yapılmış, kare planlı bir yapıdır. (Fotoğraf: 1 no.lu sunak) Üst bölümü tahrip olmasına karşın, güney bölümü hariç, üç yanında duvara sahip olduğu anlaşılmaktadır. Yapının güney bölümünde ise bu mekana çıkışı sağlayan üç basamak yer alır. Yapının her üç duvarlarının iç kısmında, yaklaşık 30–35 cm. yüksekliğinde ve bir o kadar genişlikte bir sekinin varlığı da hisse­dilmektedir. Mekanın iç kısmı, yumruk büyük­lüğündeki taşların dizilmesi ile oluşturulmuş bir tabana sahiptir. Duvarların dış kısmında oldukça iyi durumda korunmuş, kireç harçlı sıva ile kaplı olduğu görülürken, bu sıvanın varlığı yer yer iç kısımda ve taban üzerinde de görülmektedir. At nalı planlı sunak görünümündeki yapının hangi amaçla yapıldığını anlayabilmek için orta bölü­münde bir sondaj açılmış, ancak bir sonuç alına­mamıştır. 2006 kazı sezonunda açma, bu yapının doğusuna doğru genişletilmiş ve bu yapının bir benzeri, yaklaşık 80 cm. doğuda ortaya çıkarıl­mıştır. (Fotoğraf: 1 ve 2 no.lu sunaklar) Bu benzerlik gerek doğrultu, gerek plan ve işçilik, gerekse de boyutta görül­mektedir. Ancak bu ikinci yapının güneyde yer alan basamaklarının bir bölümü tahrip olmuş ve temel alt seviyesinde bir lahit tespit edilmiştir.

210 no.lu olarak belirlenen ve M.Ö. erken 4 yüzyıla tarihlenen bu lahdin içerisine, Hellenistik dönemde bir urnenin bırakıldığı belirlenmiştir. (Fotoğraf: 210 no.lu mezar) ve (Fotoğraf: 210 no.lu mezara ait hediyeler) Bu lahdin açılması sırasında ikin­ci sunağın tabanını oluşturan taşların bir bölümü kaldırılmış ve kuzeyde kısmen 210 no.lu lahdin istinat duvarı üzerine oturan, 212 no.lu Hellenistik urne belirlenmiştir. Sunak yapısının amacı­nı anlamaya yönelik olarak tabanının tamamen kaldırılmasına karar verilmiş ve bu işlem sonra­sında mekanın iç kısmının kuzeyinde, yan yana kapatılmış üç çatı kiremidi saptanmıştır. (Fotoğraf: 213 no.lu mezar) 213 no.lu olarak kayda geçen mezarın birincil bir kremasyon olduğu, bireyin yakılmasının ar­dından üzerine bu çatı kiremitlerinin örtüldüğü ve daha sonra da, mekanın tabanının bunların üzerine döşendiği anlaşılmıştır. Bu mezarın da kaldırılmasının ardından, daha alt seviyede bir lahit ortaya çıkarılmıştır. Sunağın batı duvarının üzerine oturduğu bu lahdin ikinci kullanım gör­düğü, gerek kapağındaki kaymadan ve gerekse de neredeyse hediyesiz bir şekilde dört bireyin lahdin içerisine bırakılmasından anlaşılmıştır.

2007 yılı kazı sezonunda çalışmaların bir bölümü nekropolisin kuzeyinde gerçekleştirilmiş, çalışmalar neticesinde yukarıda söz edilen iki sunağa ek olarak üç sunak yapısı daha açığa çıkarılmıştır. At nalı planı ve güney bakıyor olmalarıyla daha önce açığa çıkarılan iki sunak yapısıyla benzer özelikler taşırlar. Buna karşın güney bölümlerinde basamak izlerine rastlanmayışı diğer ikisinden farklı kılmaktadır. Sunaklardan EAH kodlu olanı, 2007 yılında açığa çıkarılan diğer iki sunak yapısına nazaran daha iyi korunmuştur. Sunak yapısı, orijinal gömüsü M.Ö. 4. yüzyıla ait bir lahdi tam ortasına alacak şekilde inşa edilmiştir. (Fotoğraf: 3 no.lu sunak) 226 mezar numarası verilen lahit, 2006 yılında ortaya çıkarılan sunak yapısındaki 210 no.lu lahit mezar gibi ikinci kullanıma maruz kalmış ve yine 210 no.lu lahit mezarda olduğu gibi lahdin kapağı kaldırılarak batı bölüme urne bırakılmıştır. 226 no.lu lahdi 210 no.lu’dan ayıran tek yönü bu lahde iki urnenin bırakılmış olmasıdır. 2007 yılında orta çıkarılan diğer iki sunak yapısının iç bölümlerinde yerinde yakılmış birer kremasyon mezar bulunmaktadır. Sunaklardaki kremasyonlardan birinin üzeri yumruk büyüklüğünde taşlarla kapatılmışken, diğeri iki oval kiremit ile örtülmüştür.

Eldeki veriler Hellenistik dönemde Antandros nekropolisinde bir sunak mezar geleneğinin varlığını ve bunların kremasyon mezarlar için kullanıldığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, 2005 ve 2006 yılında açığa çıkarılan iki sunağın üst kodlarında yapılan çalışmalarda, diğer alanların aksine Hellenistik döneme ait bazı mezar steli parçalarının ele geçmiş olması, bu stellerin oriji­nalde bu mezar sunaklarının üzerinde durduğunu düşündürmektedir. At nalı şeklindeki sunakların içerisinde yer alan sekiler de, yılın belli günlerin­de sunakta yapılan mezar seremonilerinde hedi­yelerin bırakıldıkları yerler olmalıdır.

Nekropolis alanının güneye, yani denize doğru ne kadar uzandığını anlamak amacıyla açmanın güneybatı bölümünde yaklaşık 3 x 5 m. boyutla­rında bir sondaja başlanmıştır. 2 no.lu lahdin he­men güneyinden başlayan bu sondaj da, geç Roma dönemine ait bazı duvarların dışında herhangi bir mezar veya yapılanmaya rastlanmamıştır. Ancak toprak yapısının çok sert ve tabakalardan oluş­tuğu gözlenmiştir. 2 no.lu lahdin istinat duvarlarından yaklaşık 4 m. güneyde düzgün sıralanmış taşlar ele geçmeye başlamıştır. Bu yapılanma­nın ortaya çıkarılabilmesi için açmanın güneye doğru genişletilmesi sonrasında, bunun M.Ö. 6. yüzyıla ait bir pithos mezarı çevreleyen istinat duvarı olduğu görülmüştür. 183 no.lu mezarın hemen güneyinde, kısmen onu tahrip ederek yer­leştirilmiş Hellenistik döneme ait bir çatı kiremi­di mezar da açığa çıkarılmıştır. Daha güneyde, üst kodda ele geçen ve oldukça yüksek korunan geç Roma dönemine ait duvarlar, bu alanda daha fazla güneye gidilmesini engellemiştir. Bu kadar yoğun gömü barındıran Antandros nekropolisin-de yaklaşık 4 m. genişliğindeki bir alanda hiçbir mezarın ele geçmemiş olması ve toprak yapısının farklılık göstermesi, bu alanın nekropolis içeri­sinden geçen antik bir yol olduğu görüşünü akla getirmektedir. Bu görüş, nekropolisin yer aldığı topografyadan da destek bulmaktadır. Nekropolis, yerleşim yerinin batısında, kuzeyi tepe, güneyi deniz ile sınırlanmış yaklaşık 60 metre genişliğindeki sahil şeridine konumlanmıştır. Bu sahil şeridi, Antandros'u batıdaki Gar­gara antik kentine bağlayan yolun geçmesi için neredeyse tek güzergah olarak dikkat çekmek­tedir. Bugün bile Edremit- Çanakkale yolu aynı güzergahtan, antik yol olarak düşünülen alandan yaklaşık 40 m. güneyden geçmektedir. Ayrıca nekropolis planı incelendiğinde, Hellenistik dö­neme ait mezar sunaklarının güney sınırı, daha batıda yer alan diğer mezarların güney sınırı ile doğu-batı doğrultulu düz bir hat oluşturmakta­dır. Bu görüşe destek sağlamak amacıyla 2006 kazı sezonunda, nekropolis açmasının güneydo­ğusunda, ikinci Hellenistik sunağın yaklaşık 4 metre güneyinde, 4x5 metre boyutlarında yeni bir açmaya başlanmıştır. Açmanın kuzey bölü­münde yaklaşık 1,5 metrelik alanda, herhangi bir bulguya rastlanmazken, sert toprak tabakasıyla karşılaşılmıştır, iki no.lu sunağın güney sınırın­dan yaklaşık 6 metre güneyde, çerçevesi daha büyük taşlarla sınırlanarak, içerisi taş ile doldu­rulmuş bir oluşum ile karşılaşılmıştır. Boyutları bakımından ilk bakışta üstü taşlarla kapatılmış bir lahit mezarı andıran oluşumun içerisinde ger­çekleştirilen kazıda, dağılmış pithos parçaları ele geçmiştir. Bu yapının hemen doğusunda, dış yüzü kısmen korunmuş sıvaya sahip, içi moloz taşlarla doldurulmuş, yaklaşık 1,10 metre çapın­da dairesel bir yapı ortaya çıkarılmıştır. Kuzey bölümü kısmen kesit içerisinde kalan yapının içerisinde gerçekleştirilen kazı çalışmasında, Hellenistik döneme ait bir urne ile karşılaşılmıştır. 2007 kazı sezonun son günlerinde nekropolisin kuzeyinde dairsel bir yapının üst bölümü açığa çıkarılmış, 2008 yılında ise tamamen açılmıştır. Yaklaşık 1.20 m. çapında, 0. 64 m. yüksekliğinde korunmuş yapının dış yüzü sıvalı olup, iki basamaktan oluşmaktadır. Dairevi formlu yapının basamaklı oluşu ve sıvalı dış yüzü, 2006 yılında açığa çıkarılan urnenin etrafını çevreleyen mimari yapı ile benzerdir. Bu benzerlikten dolayı iç kısmında bir urne beklenmiş, ancak hiçbir buluntu ya da mezar rastlanmamıştır. Bu durum yapının bir “Kenotaf” olabileceğini düşündürmektedir.

Antik yol düşüncesini kanıtlamaya yönelik ola­rak sürdürülen çalışmalara 2007 yılında devam edilmiş ve 4.10 m seviyesinden itibaren 4.02 m, 3.94 ve 3.89 m.de dört ayrı tabaka halinde antik yol açığa çıkarılmıştır. (Fotoğraf: Antik Yol) Bu tabakalar yolun uzun süre kullanıldığını ve ihtiyaç dahilinde onarım gördüğünü net bir şekilde ortaya koymaktadır. Ayrıca yolun onarım gördüğünü gösteren çukurlara açmanın doğusunda rastlanmıştır. Bu yeni açmada, yukarıda da belirtildiği gibi Geç Roma dönemine ait yapılar arasından geç­mekte olan doğu-batı doğrultulu bir yol ortaya çıkarılmıştır. Hellenistik döneme kadar kullanıldığı düşünülen yolla aynı doğrul­tuda ve onun gibi sert toprak zemine sahip Geç Roma yolu, erken döneme ait olduğu düşünülen yoldan yaklaşık 2 metre kadar güneye kaymıştır.

Antandros nekropolisinde gerçekleştirilen kazı çalışmaları, nekropolis alanının M.Ö. erken 7. yüzyıldan Hellenistik dönem sonuna kadar ke­sintisiz bir şekilde kullanıldığını ortaya koymuş­tur. Nekropolis alanının erken Roma döneminde ne amaçla kullanıldığını gösteren bir veri bulun­mamasına karşın, nekropolis kazılarında M.S 2. yüzyıla ait yalnızca bir mezara rastlanmıştır. Kısmen korunmuş tuğla örgülü sanduka mezar tipindeki gömüde birey, doğu-batı yön birliğine uygun olarak yatırılmıştır. Bunun dışında Bi­zans dönemine tarihlenen bir mezar ortaya çıka­rılmıştır. (Fotoğraf: 25 no.lu mezar) 25 no.lu olarak isimlendiri­len mezar, moloz taş ve kireç harcı ile oluşturulan bir sandukanın üzeri, ikişerli olarak çatılan taban tuğlaları ile kapatılmıştır. İkisi kadın, birisi er­kek ve diğeri de çocuk olan dört bireyin gömü­lü olduğu mezarda, kadın bireylerden birisi baş batıya gelecek şekilde batı-doğu yatırılmışken, diğer bireylerin kemikleri bu bireyin ayakucu bölümüne toplanmış olarak ele geçmiştir.

Hedefler

Nekropolisde 2006 yılından itibaren jeofizik ça­lışmalara başlanmıştır. Bu çalışmaların da yar­dımı ile gelecek kazı sezonlarında nekropolisin yayılım alanı ve içerisinden geçmekte olduğu dü­şünülen antik yolun güzergahının kısa zamanda belirlenmesi planlanmaktadır.

Nekropolis'in fotoğraf galerisine gitmek için tıklayın.